Để làn điệu Sấng Coo còn ngân mãi (31/05/2016)
Thành viên ít tuổi nhất là 45 còn hầu hết ở cái tuổi xưa nay hiếm, ấy thế mà hơn 30 hội viên câu lạc bộ sắng cọ xã Yên Ninh đã làm được một điều mà ngay chính họ cũng chưa nghĩ tới là tập hợp, giao lưu truyền bá vắn hóa dân tộc mình cho đời sau. Mà việc làm đầu tiên của họ là lưu giữ hình ảnh, nội dung bài hát.
       Bắt đầu từ năm 2014 đến nay, khi tiết xuân còn đang độ chín nhất, lúc này mùa vụ đã xong là chính lúc mà ông La Ngọc Phẩm cùng các thành viên câu lạc bộ của mình lại tập hợp nhau lại để xướng lên những câu hát tưởng như đã thất truyền tại khu vực này. Là những người cao niên của xóm, nên những công tác chuẩn bị của các cụ luôn được chính quyền và đoàn thanh niên hỗ trợ như: chuẩn bị sân bãi, khánh tiết trang âm để cho buỗi diễn. Năm nay (2016), không khí chuẩn bị cho hát sấng coo còn được làm từ những ngày đầu năm, ông Phẩm cho hay: ngoài việc tập hợp các thành viên trong câu lạc bộ, khảo sát địa hình biểu diễn, trang phục chúng tôi còn chọn người viết cẩn thận sao chép những câu hát rỗi photo cho mỗi thành viên một bản để ôn luyện trước. Để tăng phần không khí câu lạc bộ của ông còn mời được các câu lạc bộ từ huyện Sơn Dương tỉnh Tuyên Quang và huyện Định Hóa đến giao lưu. Đây chính là phần quan trọng nhất, không những tạo được mối quan hệ giữa dân tộc mình ở các vùng miền mà mình còn học được kinh nghiệm tổ chức, học được các câu hát cổ mà có khi tưởng như đã mai một không còn nữa. Thấu hiểu được ý nguyện của không ít người cao tuổi dân tộc Sán Chí  tại địa phương, ông Phẩm cùng vợ và các thành viên khác đã sử dụng hiệu quả phương châm "đi từng ngõ, gõ từng nhà" để thuyết phục các thành viên tham gia câu lạc bộ. Ngay sau khi tập hợp được một "lực lượng" khá đông với gần 30 người, ông Phẩm nghĩ ngay đến việc sưu tầm các nội dung bài hát, đây là một trong những công việc khó khăn nhất bởi nhiều có câu nhớ, câu không. Ông cùng các thành viên cốt cán của câu lạc bộ lại tỷ mẩn hỏi và ghi chép lại từng câu hát, đồng thời lặn lội đến Định Hóa, Tuyên Quang để tìm tài liệu và ghi chép lại rồi tổng hợp hợp ra một bộ gần 30 trang chép tay với vài trăm câu hát. Khi mới khởi nguồn thành lập, câu lạc bộ chỉ có 15 thành viên. Cứ sau những buổi lao động sản xuất họ lại tập trung lại để cùng nhau ôn lại từng ca từ, từng câu hát. Người biết trước chỉ cho người biết sau, người hiểu nghĩa chỉ cho người chưa hiểu. Mặc dù mới đi vào hoạt động nhưng việc sinh hoạt của câu lạc bộ đã được duy trì đều đặn và nhận được cả sự đồng tình của các thành viên trong gia đình hội viên. Bà Trần Thị Bình xóm Đồng Danh xã Yên Ninh tâm sự: Ngày xưa các câu hát được truyền bá rộng khắp, cứ những dịp tiết xuân ấm áp, những ngày hội trai gái lại tụ họp hát thâu đêm đến sáng. Từ những câu hát, nhiều đoi trai gái đã nên vợ nên chồng, cũng từ những câu hát này mà chúng tôi có những giờ nghỉ ngơi sau những này lao động vất vả.
                           Sinh hoạt Câu lạc bộ Sấng Coo của đồng bào dân tộc Sán Chay huyện Phú Lương 
    Trong nhịp sống gấp gáp, hối hả, hiện nay, những thành viên cao tuổi tại xóm Đồng Danh nhân ra rằng dân ca Cao Lan (hát Sâng Coo) cũng như dân ca của những dân tộc khác đang dần bị mai một. Vì vậy, những người như ông La Ngọc Phẩm luôn đau đáu một nỗi niềm làm thế nào để những câu hát Sâng Coo không bị "mất" đi . Xuất phát từ những suy nghĩ đó, đầu năm 2014, ông quyết định thành lập đội văn nghệ  nhằm quy tụ những nghệ nhân trong làng, xã. Ban đầu, đội văn nghệ do ông chỉ có vài thành viên là những người có tuổi trong làng sau đó lên tới vài chục người. Việc tập hợp đồng bào tham gia câu lạc bộ thuận lợi hơn ông nghĩ, bởi người dân Cao Lan vốn rất thích hát Sấng Coo, nay có người khơi nguồn thế là niềm đam mê của họ lại bùng lên mãnh liệt.  Đến nay số thành viên tham gia đội văn nghệ ngày một tăng, trong đó có người đã ở tuổi xưa nay. Vào những ngày thứ 7, chủ nhật hay những lúc rảnh rỗi họ lại quây quần bên nhau để cùng hát Sâng Coo. Dưới sự chỉ bảo tận tình của các cụ cao niên trong làng hầu hết các thành viên trong đội đã có thể hát được nhiều làn điệu dân ca Cao Lan. Họ vui và tự hào khi những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc đã được khơi nguồn và gìn giữ. Không chỉ luyện tập, họ còn tổ chức được nhiều chương trình giao lưu văn nghệ có ý nghĩa với những xã lân cận tạo nên không khí vui tươi, ấm áp và thắm tình đoàn kết dân tộc. Hơn nữa, để lưu giữ những làn điệu này cũng như những câu hát không bị mai một, các thành viên câu lạc bộ hát sắng cọ Đồng Danh Yên Ninh đã thực hiện một ý tưởng hết sức thiết thực là phục dựng và ghi hình và âm thanh toàn bộ câu hát. Đã hai năm liên tục, câu lạc bộ lên kế hoạch cụ thể, có cả xây dựng hình ảnh hát giao duyên dưới mái nhà sàn xưa, dưới những bóng cây cổ thụ. Các thành viên đều chuẩn bị kỹ lưỡng tất cả trang phục theo truyền thống và diễn lại những hình ảnh mà cách đây hơn 40 năm họ chính là những nhân chưng sống, những vai diễn chính của tiết mục ngày hôm nay. Hơn nữa, tại mỗi chương, mỗi đoạn của các câu hát, các thành viên cũng tiến hành dịch, minh họa bằng hình ảnh ngay bên cạnh đẻ những người không biết tiếng cũng có thể hiểu được ngữ, nghĩa câu hát. Những câu hát mộc mạc, trữ tình với lời hát đối đáp giao duyên, lời hát có từng chương nay đã được những người có tâm huyết tại xóm Đồng Danh núi kéo, lưu giữ lại. Trong gần 30 trang chép tay ấy của câu lạc bộ phổ biến nhất vẫn là hát đối, còn gọi là hát giao duyên giữa hai bên nam nữ để thổ lộ tâm tình. Những làn điệu Sình ca ngọt ngào, tha thiết trở thành nguồn sức mạnh to lớn giúp vượt qua mọi khó khăn thử thách trong cuộc sống. Trong nhiều năm qua, huyện Phú Lương cũng đã nỗ lực bảo tồn các làn điệu của đồng bào dân tộc thiểu số, bằng những biện pháp thiết thực như tổ chức lễ hội dân tộc hàng năm... Nhưng để các làn điệu này phát triển lâu dài thì vẫn còn là bài toán khó, vì cần phải có những người trẻ tuổi kế cận. Bà Trần Thị Nhung, thành viên câu lạc bộ tâm sự: Chúng tôi tham gia câu lạc bộ không chỉ để thỏa mãn niềm đam mê hát Sâng Coo từ thời thanh xuân, mà "tôi tham gia vào câu lạc bộ có nguyện vọng là giữ bản sắc của dân tộc Sán Chỉ và để lưu truyền lại cho các con cháu sau này, để lớp trẻ giữ gìn được bản sắc của mình”. Còn Chị Hoàng Thị Lan chia sẻ: là thành viên ít tuổi nhất của câu lạc bộ, ngày đầu mới tham gia tôi còn phải học nhiều về cách hát và cách thể hiện, qua hai năm giờ tôi thấy dân tộc mình còn có nét văn hóa rất độc đáo bới khi hiểu rồi mới thấy được hết cái hay, cái dân dã của từng câu hát nó gần gũi như thế nào với cuộc sống hàng ngày của mình. Như gia đình tôi thì việc tập trung đi hát như thế này thì ai cũng đồng ý và còn sắp xếp công việc đi xem. Tôi cũng mong muốn con cháu của mình sẽ cùng chúng tôi lưu giữ lại những cái hay, cái đẹp của dân tộc mình.
                          Hát Sấng coo trong lễ cưới của đồng bào dân tộc Sán Chay huyện Phú Lương
    Là một người đã công tác tại ngành Văn hóa Thông tin của huyện Phú Lương từ năm 1995 và đã có 13 năm làm Trưởng phòng Văn hóa và Thông tin huyện, ông Bùi Quang Sơn gắn bó nhiều tâm huyết với bảo tồn văn hóa dân tộc Sán Chay như: Di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia Múa Tắc Xình của Người Sán Chay huyện Phú Lương; Di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia hát Sấng Coo (hát ví Lưu Tam) của người Sán Chay huyện Phú Lương.
Ông Bùi Quang Sơn- Trưởng phòng Văn hóa và Thông tin huyện Phú Lương tâm sự: Phú Lương không có nhiều đồng bào dân tộc sinh sống, nhưng những nét văn hóa của các dân tộc lại rất riêng và độc đáo. Để bảo tồn và phát huy chúng tôi cũng đã có nhiều hoạt động cụ thể tùy thuộc vào tình hình thực tế tại mỗi vùng miền địa phương để đưa ra chương trình, hoạt động cụ thể thiết thực và có kế hoạch phát triển. Đặc biệt đối với Di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia hát Sấng Coo (hát ví Lưu Tam) của người Sán Chay huyện Phú Lương theo ông Sơn cần đưa các loại hình di sản văn hóa phi vật thể hát Sâng Cọ vào hoạt động văn hóa thường niên trên địa bàn huyện.Thành lập các câu lạc bộ, các nhóm sở thích về hát Sấng Coo; Người dân (đặc biệt là các bậc cha ông, các nhệ nhân) cần có ý thức tự tôn, bảo tồn, gìn giữ và lưu truyền di sản văn hóa phi vật thể cho các thế hệ sau. Đẩy mạnh công tác tuyên truyền vào cộng đồng người Sán Chay về ý nghĩa của hát Sâng Cọ trong đời sống văn hóa cộng đồng, trọng tâm là hướng vào lòng tự hào dân tộc của người Sán Chay. Từ đó, các thành viên trong cộng đồng sẽ tự ý thức bảo vệ di sản này. Khẩn trương sưu tầm toàn bộ các kỹ năng của diễn xướng  hát Sâng Cọ, khuyến khích thế hệ trẻ tích cực học tập, tiếp thu các kỹ thuật diễn xướng của các nghệ nhân để tạo nên một lớp người kế cận cho việc gìn giữ và phát huy giá trị của diễn xướng hát Sâng Cọ.
                     Các nghệ nhân hát Sấng coo của đồng bào dân tộc Sán Chay huyện Phú Lương 
Ðể thực hiện tốt việc bảo tồn, phát huy hát Sâng Cọ của đồng bào Sán Chay, trước hết, cần sự quan tâm của các cấp chính quyền địa phương để việc bảo tồn các làn điệu của đồng bào dân tộc thiếu số cần có những bài hát mới, tạo được sự hấp dẫn cho người hát và người nghe, việc này đồng hành với việc làm thế nào để có đội ngũ sáng tác các bài hát một cách chuyên nghiệp Khi các bài hát Sấng coo thực sự thu hút lớp trẻ, thì tự khắc lớp trẻ sẽ tự tìm đến, và đây sẽ là lực lượng hưởng ứng hăng hái nhất./.
                                                                                                                                         Viết bài: Đức Tùng (Ảnh: Quang Sơn)
Các tin khác
Quảng Cáo
   
Video
Loading the video...
Bình chọn
Bạn mong muốn được nghỉ lễ bao nhiêu ngày?
Liên kết web

HUYỆN PHÚ LƯƠNG TỈNH THÁI NGUYÊN

Địa chỉ: Thị trấn Đu, huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên

Điện thoại: 0280 387 4436 - Fax:

Email: phongvhtt.phuluong@thainguyen.gov.vn

Bản quyền © 2015 Uỷ ban nhân dân Huyện Phú Lương Tỉnh Thái Nguyên. Bảo lưu toàn quyền

Phát triển bởi Unitech trên nền tảng Chính quyền điện tử (Da Nang Egov Platform) do UBND TP Đà Nẵng chuyển giao