Người góp phần lưu giữ và bảo tồn tiếng nói, chữ viết dân tộc Sán Chay (15/09/2016)

      Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh cho rằng: “văn hóa dân tộc là vốn quý, là chìa khóa và bệ đỡ cho nền văn hóa một nước. Phải biết nâng niu, quý trọng văn hóa dân tộc mới có khả năng khai thác và phát triển nó lên.”. Thực hiện lời dạy của Người, ông Trần Đức Nguyên 71 tuổi, dân tộc Sán Chay ở xóm Đồng Tâm xã Tức Tranh huyện Phú Lương đang làm một công việc hết sức có ý nghĩa, đó là truyền dạy chữ viết truyền thống và ngôn ngữ dân tộc cho các cháu nhỏ trong xóm khi mà hiện nay nguy cơ mai một ngôn ngữ và chữ viết trong cộng đồng người dân tộc thiểu số đang trở nên phổ biến.

Ông Trần Đức Nguyên đang dạy các cháu nhỏ trong xóm Đồng Tâm  viết chữ dân tộc Sán Chay

      Đã nhiều tháng nay, trong căn nhà sàn nhỏ bé nằm gọn trong thung lũng của gia đình ông Trần Đức Nguyên xóm Đồng Tâm xã Tức Tranh huyện Phú Lương luôn vang lên những tiếng đọc bài ê a lúc to lúc nhỏ của lũ trẻ vào mỗi tối. Bà con ở đây đã quá quen thuộc với âm thanh này, bởi hầu hết lũ trẻ đó đều là con em của họ. Chỉ với gian phòng nhỏ rộng chưa đầy 50 m2, mà có tới gần 20 đứa trẻ chen chúc nhau ngồi học. Những chiếc ghế đẩu được gia đình ông Nguyên dùng trong sinh hoạt, rồi ngay cả đến can đựng rượu, hộp đựng đồ sửa chữa máy nông cụ cũng được lũ trẻ tận dụng để làm bàn tập viết.  Khác với những đứa trẻ học lớp vỡ lòng bằng tiếng phổ thông, điều đặc biệt ở đây chính là chúng tập viết chữ truyền thống và học ngôn ngữ của người dân tộc Sán Chay với một niềm vui và thích thú khó tả. Em Trần Văn Linh là một trong những học trò đầu tiên của lớp học cho biết: “khi được biết ông Nguyên mở lớp dạy học chữ truyền thống bằng tiếng dân tộc Sán Chay, cháu rất thích và cảm thấy thú vị. Qua những buổi học, cháu cảm thấy thêm yêu tiếng dân tộc mình và nghĩ rằng việc học này cũng là một cách để gìn giữ bản sắc văn hoá dân tộc...”.

      Tâm sự với chúng tôi, ông Nguyên bảo: “Bà con ở đây lâu nay đều dạy con cháu nói tiếng Kinh là chủ yếu. Những đứa trẻ lớn lên, đến trường và chỉ nhớ mình là người Sán Chay khi ghi vào hồ sơ, lí lịch. Các gia đình người dân tộc Sán Chay cũng nói chuyện với nhau bằng tiếng Kinh. Chính vì vậy mà hiếm có đứa trẻ nào biết tiếng bản địa. Dường như ngôn ngữ Sán Chay đang dần bị lãng quên”.  Sau thời gian công tác xã hội về nghỉ chế độ, ông nhận thấy ngôn ngữ Sán Chay đang dần mai một. Và ông quyết tâm mở lớp dạy học chữ viết truyền thống và ngôn ngữ dân tộc Sán Chay truyền dạy cho các cháu trong xóm. Những đứa trẻ đến nhà ông học chữ phần lớn đều có hoàn cảnh khó khăn, để chúng yên tâm theo học ông không lấy một khoản tiền đóng học nào của lũ trẻ, mà còn trang bị bút, giấy để chúng học chữ. Đặc biệt để phù hợp với tầm nhìn của lũ trẻ, ông còn tự mày mò đóng chiếc bảng gỗ mới lớn hơn, đẹp hơn thay thế cho chiếc bảng gỗ cá nhân của gia đình. Ông thì tất bật lo bảng, lo bàn còn vợ ông lại tất bật với công việc thu dọn phòng học, đun nước uống phục vụ cho lũ trẻ đến học mỗi ngày. Đến nay, các bài học của ông Nguyên dạy cho lũ trẻ cứ ngày một nhiều lên, nó càng trở nên ý nghĩa hơn khi hướng cho chúng không làm cái ác chỉ làm cái thiện.

       Việc ông Nguyên truyền dạy cho các cháu nhỏ trong xóm viết chữ truyền thống và ngôn ngữ Sán Chay đã nhận được sự hưởng ứng nhiệt tình từ các bậc phụ huynh. Chị Trần Thị An, mẹ cháu Trần Nhật Linh xóm Đồng Tâm xã Tức Tranh tâm sự: “ Từ trước tới nay ở địa phương chưa có một lớp dạy học chữ và ngôn ngữ dân tộc nào như thế này, chính vì vậy tôi cũng phải ủng hộ cho cháu theo học để giữ gìn tiếng nói của dân tộc. Từ nhà tôi đến nhà ông Nguyên đi phải mất gần 2 km, mỗi khi trời mưa con đường đất trở nên trơn, lầy lội và rất khó đi. Do cháu còn nhỏ và đi học vào buổi tối nên hàng ngày tôi đều tạo điều kiện chở cháu đến nhà ông Nguyên học chữ, sau đó mới về nhà tranh thủ làm việc nhà...”.

      Trước khi bắt đầu tham gia học chữ, gần 20 đứa trẻ trong xóm hầu như không biết đọc, biết viết chữ bản địa. Tuy nhiên, chỉ sau một thời gian lũ trẻ đã biết viết những chữ đơn giản, đọc và nghe ngôn ngữ của dân tộc mình. Đặc biệt mỗi lúc rảnh rỗi, các cháu nhỏ trong xóm đến nhờ ông dạy thêm những từ mới ông Nguyên đều dành thời gian hướng dẫn cho lũ trẻ.  Theo ông Nguyên, học chữ  truyền thống và ngôn ngữ Sán Chay là để tìm lại những nét đẹp trong văn hoá của dân tộc mình, là cánh cửa để tìm về cội nguồn các bản mường. Đồng thời cũng thấy văn hoá dân tộc mình đặc sắc phong phú không thua kém các dân tộc khác. Vì thế, nếu để chữ viết, ngôn ngữ Sán Chay mất hẳn thì rất tiếc.

      Hiện nay, người Sán Chay sinh sống trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên có khoảng hơn 32 nghìn người, chiếm 2,9 %. Riêng với huyện Phú Lương người Sán Chay chỉ chiếm tỷ lệ trên 9% so với tổng dân số của huyện. Chính vì vậy mà việc giữ gìn và bảo tồn tiếng nói và chữ viết của dân tộc Sán Chay là một việc làm hết sức có ý nghĩa khi mà nguy cơ mai một ngôn ngữ và chữ viết trong cộng đồng người dân tộc thiểu số đang trở nên phổ biến. Ông Bùi Huy Toàn, Giám đốc Bảo tàng tỉnh Thái Nguyên cho biết: “ Đối với ông Trần Đức Nguyên ở tại địa phương huyện Phú Lương hiện đang truyền dạy chữ viết và ngôn ngữ Sán Chay cho các cháu nhỏ. Đúng là ở Thái Nguyên không phải có nhiều người. Việc làm này rất quan trọng bởi vì ngoài chữ Quốc Ngữ chung ra thì chữ, tiếng nói của dân tộc là một nét hết sức độc đáo và tiêu biểu. Mà cái đặc trưng này cần phải được bảo tồn, không sẽ mất bản sắc quan trọng của dân tộc đó. Đặc biệt trong đời sống hiện đại có rất nhiều thông tin, rất nhiều cái cần bảo tồn lưu giữ, nhưng tôi nghĩ cái lưu giữ chữ viết và ngôn ngữ thông qua ông Trần Đức Nguyên là một người rất tiêu biểu, làm được việc này là điều mà chúng ta rất cần phải động viên, nhân rộng điển hình tiên tiến này.”.

      Những tiếng tập đọc sau mỗi lần cốc bảng của ông Nguyên như mỗi lúc vang dội hơn giữa núi rừng Đồng Tâm vào đêm khuya. Giọng nói trong trẻo của lũ trẻ cứ đều đều phát ra từ ngôi nhà sàn nhỏ bế ấy. Tin tưởng rằng bản sắc văn hoá của dân tộc Sán Chay sẽ được hồi sinh mạnh mẽ sau khi mặt trời hé những tia nắng đầu tiên./.

Tin và ảnh: Nguyễn Hồng Nhung (Đài TT-TH Phú Lương)

Quảng Cáo
   
Video
Loading the video...
Bình chọn
Bạn mong muốn được nghỉ lễ bao nhiêu ngày?
Liên kết web

HUYỆN PHÚ LƯƠNG TỈNH THÁI NGUYÊN

Địa chỉ: Thị trấn Đu, huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên

Điện thoại: 0280 387 4436 - Fax:

Email: phongvhtt.phuluong@thainguyen.gov.vn

Bản quyền © 2015 Uỷ ban nhân dân Huyện Phú Lương Tỉnh Thái Nguyên. Bảo lưu toàn quyền

Phát triển bởi Unitech trên nền tảng Chính quyền điện tử (Da Nang Egov Platform) do UBND TP Đà Nẵng chuyển giao